Girjealmmuheapmi Osloves – Relational Paths: Art Beyond Reconciliation

Bures boahtin ođđa publikašuvnna Relational Paths. Art Beyond Reconciliation – Ideas and Creations from Sápmi and Abya Yala almmuhandilálašvuhtii. Almmuheapmi dáhpáhuvvá Sámi Viesus Osloves čakčamánu 23. beaivvi.

This publication explores how art, justice, and reconciliation can be understood through relationality. How Sámi and P’urhépecha, Mixe, Maya Kiche’ Kaqchikel, Mapuche, and Afro communities in Abya Yala challenge, redefine, and reject state-centred premises and processes of Truth and Reconciliation, but more importantly, propose ideas and creations centred in their own worldviews.

Doaimmaheaddjit: Itzel Esquivel, Eva Maria Fjellheim & Drew Snyder i forordet (s. 27)

Relational Paths. Art Beyond Reconciliation. Ideas and Creations from Sápmi and Abya Yala lea boađus máŋggajahkásaš prográmmas masa OCA – Office for Contemporary Art Norway, KORO – Kunst i offentlige rom og Sámiráđđi leat dahkan álgaga.

Girjji hárrái

Maŋŋilgo «soabadeapmi» lea máŋga jagi moitojuvvon luohtehahtti rápmagaskaoapmin mainna galggašii áiddastahttit váikkuhusaid maid kolonialisttalaš ráhkadusat leat dagahan eamiálbmotservodagaide, de evttohit dán girjji čállit, dáiddárat ja doaimmaheaddjit iešguđetlágan gorálašvuođa vugiid mat doaimmašedje ávkkálaččabut rápmagaskaoapmin dohkkehit historjjá, dustet dálá áiggi ja govahallat ođđa boahtteáiggiid mat divošedje čuozahusaid.

Girji guovdilastá dáidaga, eamiálbmogiid geahččanguovlluid ja almmolaš saji, ja ovdanbuktá sámi, p’urhépecha-, mixe-, maya k’iche’-, kaqchikel-, mapuche- ja afrokolombialaš servodagaid buktosiid. Máŋggagielat girjin dat rahpá vejolašvuođaid ođđa kultuvrraid rasttideaddji vuorroságastallamiidda gaskal Sámi ja Abya Yala (eamiálbmogiid latiinnalaš Amerihká), ja gaskal govvadáiddáriid, poehtaid, dutkiid, museavirggehasaid, aktivisttaid ja oassádalliid geat doibmet viiddis kultursuorggis iešguđetge guovlluid ja oktavuođaid rastá. Girji guorahallá makkár sadji dáidagis sáhttá leat ođđa bargovugiid gárgedeamis vuoiggalašvuođa guvlui mii divošii vahágiid.  

Girji lea oassi stuorát kollektiiva dutkanprošeavttas mii álggahuvvui Norgga Duohtavuođa- ja soabadankommišuvnna olis (muhto mas ii leat makkárge virggálaš čatnaseapmi kommišuvdnii). Kommišuvnna virggálaš fápmudus leai guorahallat stáhta dáruiduhttinpolitihka, mainna Norga vikkai jávkadit sámi ja eará našuvnnalaš veahádagaid gielaid, kultuvrraid ja máilmmioainnuid.

Kollektiiva dutkanprošeakta siskkilda maiddái sámi dáiddáriid dahkan vihtta ođđa dáiddaevttohusa almmolaš sajiide, mat maiddái ovdanbuktojuvvojit girjji bokte.

Čállit ja dáiddárat:

Christina Hætta, Rosa Chávez, Yásnaya Elena Gil ja Eva Maria Fjellheim, Máret Ánne Sara, Colectivo Cherani Alain Silva bokte, Kissel Bravo Hernández ja Bernardo Núñez, Pauliina Feodoroff, Joyce Rivas, Frederik Prost ja Inga Wiktoria Påve, Ana Braconnier De León ja Juan Esteban Calderón, Anders Sunna, Daniela Catrileo, Joar Nango, Britta Marakatt-Labba, Geir Tore Holm, Drew Snyder ja Itzel Esquivel.

Doaimmaheaddjit: Eva Maria Fjellheim, Itzel Esquivel ja Drew Snyder

Hábmejeaddji: Árvu

Dáidda lea leamaš okta fámolaččamus vuimmiin Sámis duohtavuođa hupmamis. Guhká ovdal go virggálaš kommišuvnnaid dahje almmolaš dutkamušaid oba jurddašedje, sámi dáiddárat čalmmustahtte kolonisašuvnna, assimilašuvnna ja massima duohtavuođa – dávjá dakkár áiggis, go našuvnnalaš narratiivvat gilde dahje vuostálaste dáid duohtavuođaid. Gova, čájáhusa, giela, jiena ja duoji bokte sii dokumenterejedje dan, maid virggálaš ásahusat biehttaledje oaidnimis, ja ovdanbukte dan, man váldokultuvra háliidii vajálduhttit. Sámi dáidda ii leat dušše ovddidan Davviriikkain duohtavuohta- ja seanadanproseassaid, muhto baicca dat johtá maiddái daid ovddabealde, duvdá daid ovddasguvlui ja viiddida daid gieđahallannávccaid.

Christina Hætta, Sámiráđi kulturossodat

Maid sáhtát vuordit?

Prográmma vuosttas bealis ovdanbuktojuvvo girji. Doaimmahusjoavkku lahtut muitalit girjji tematihkas, ja dan maŋŋá ságastallojuvvo dovddus sámi dáiddára guoktáin Britta Marakatt- Labba ja Anders Sunna.

Prográmma nuppi bealis geahčastuvvo badjelebbui ja ságastallojuvvo viidábut. Dan oasis jođiha KORO seniorkuráhtor ja girjji okta doaimmaheddjiin, Drew Snyder, ságastallama mii guovdilastá kultursuorggi ja institušuvnnalaš geahččanguovlluid, ovddasvástádusa ja vejolašvuođaid Duohtavuođa- ja soabadankommišuvnna raportta 2023 almmuheami maŋŋá. Ságastallamis leat mielde earret earáid Karoline Trollvik, Norgga Álbmotmusea konserváhtor,ja Torbjørn Urfjell, Kulturdirektoráhta Servodaga ja arena ossodatdirektevra.

Girjealmmuheapmi Osloves – Relational Paths: Art Beyond Reconciliation